पवित्र पिप्रहवा बुद्ध अवशेष १२७ वर्षांनंतर भारतात परत आणण्यात सरकारला यश

मुंबई: केंद्रीय सांस्कृतिक मंत्रालयाने १२७ वर्षांनंतर पवित्र पिप्रहवा बुद्ध अवशेष यशस्वीरित्या भारतात परत आणले आहेत. हे अवशेष भगवान बुद्धांच्या नश्वर अवशेषांशी संबंधित असल्याचे मानले जात असून, भारताच्या सांस्कृतिक वारशासाठी हा एका ऐतिहासिक क्षण ठरला आहे. अनेक दशलक्ष डॉलर्स किमतीचे हे अवशेष अलीकडेच हाँगकाँगमधील एका लिलावात आढळले होते. खासगी संग्राहकांकडून हे अवशेष विकत घेण्याचा धोका होता. गोदरेज इंडस्ट्रीज ग्रुपच्या मदतीने सांस्कृतिक मंत्रालयाने जलद आणि समन्वित हस्तक्षेप केल्यामुळे हा लिलाव थांबवण्यात आला. त्यानंतर ही कलाकृती भारतीय भूमीत परत आणण्यात आली.

 मूळतः ब्रिटिश सिव्हिल इंजिनिअर विल्यम क्लॅक्सटन पेप्पे यांनी सध्याच्या उत्तर प्रदेशातील पिप्रहवा येथून १८९८ मध्ये हे अवशेष शोधून काढले होते. बुद्धांच्या अनुयायांनी ईसवीपूर्व तिसऱ्या शतकाच्या आसपास हे अवशेष ठेवले होते, असे मानले जाते. हे अवशेष जगभरातील बौद्ध समुदायासाठी आध्यात्मिकदृष्ट्या महत्त्वपूर्ण आहेत. भारतातील सर्वात महत्त्वाच्या पुरातत्वीय शोधांमध्ये या अवशेषांची गणना होते.

केंद्रीय सांस्कृतिक मंत्री गजेंद्र सिंह शेखावत यांनी हे अवशेष परत आणल्याच्या घटनेचे एक अभिमानास्पद टप्पा म्हणून वर्णन केले आहे. 'आपल्या हरवलेल्या वारशाच्या परतफेडीच्या सर्वात महत्त्वाच्या घटनांपैकी ही एक आहे आणि आपले पंतप्रधान श्री नरेंद्र मोदी यांच्या दूरदृष्टी आणि पुढाकाराशिवाय हे शक्य झाले नसते,' असे शेखावत म्हणाले.

पंतप्रधान मोदी यांनी 'एक्स' समाजमाध्यमावर आपल्या भावना व्यक्त केल्या. मोदी म्हणाले की, "हा आपल्या सांस्कृतिक वारशासाठी एक आनंदाचा दिवस आहे. भगवान बुद्धांचे पवित्र पिप्रहवा अवशेष १२७ वर्षांनंतर घरी परतले आहेत, याचा प्रत्येक भारतीयाला अभिमान वाटेल. आपल्या गौरवशाली संस्कृतीच्या विविध पैलूंचे जतन आणि संरक्षण करण्याच्या आपल्या वचनबद्धतेचे हे प्रतिबिंब आहे."

आगामी काही आठवड्यांत या अवशेषांचे औपचारिक अनावरण केले जाईल आणि ते सार्वजनिक प्रदर्शनात ठेवण्यात येतील. परराष्ट्र मंत्रालय (एमईए) आणि सांस्कृतिक मंत्रालयाच्या प्रयत्नांमुळे २०१६ पासून भारताने केवळ एकट्या अमेरिकेतून ५७८ कलाकृती परत मिळवल्या आहेत. भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षणासह, परदेशातील भारतीय उच्चायुक्त आणि दूतावासांशी जवळून समन्वय साधून, ही मंत्रालये भारताच्या प्राचीन वारशाचे अमूल्य अवशेष परत मिळवण्याच्या प्रयत्नांचे नेतृत्व करत आहेत.