शालेय विद्यार्थ्यांनीही 'सेवा फर्स्ट इनोव्हेशन चॅलेंज' स्पर्धेत सहभागी व्हावे - मंत्री मंगल प्रभात लोढा

मुंबई: 'सेवा फर्स्ट इनोव्हेशन चॅलेंज' ही बहुराज्यीय नवोन्मेष स्पर्धा केंद्रीय कौशल्य विकास विभागाने आयोजित केली आहे. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या नेतृत्वाखाली, महाराष्ट्र शासनाचा कौशल्य, रोजगार, उद्योजकता आणि नवोन्मेष विभाग राज्यातील सर्व शालेय विद्यार्थ्यांना या स्पर्धेत सहभागी होण्यासाठी प्रोत्साहित करण्याचे प्रयत्न करत आहे. स्पर्धेत विद्यार्थ्यांचा सहभाग वाढवण्यासाठी, नवोन्मेष क्षेत्रात कार्यरत असलेल्या सोलापूरस्थित 'स्टेट इनोव्हेशन अँड रिसर्च फाउंडेशन'चे सहकार्य घेतले जाईल. मंत्री मंगल प्रभात लोढा यांनी नवोन्मेष क्षेत्रात कार्यरत असलेल्या स्वयंसेवी संस्थांनाही पुढे येण्याचे आवाहन केले.

'सेवा फर्स्ट इनोव्हेशन चॅलेंज' स्पर्धेत जिल्हा परिषद आणि इतर शालेय स्तरावरील विद्यार्थ्यांचा सहभाग वाढवण्यासाठी सोलापूर येथे मंत्रालयात 'स्टेट इनोव्हेशन अँड रिसर्च फाउंडेशन' (SIR) सोबत आयोजित बैठकीत मंत्री श्री लोढा बोलत होते. याप्रसंगी महाराष्ट्र राज्य नवोन्मेष सोसायटीचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी डॉ. श्रीकांत पाटील, राज्य नवोन्मेष आणि संशोधन प्रतिष्ठानचे राज्य समन्वयक सिद्धाराम मशाले आणि बाळासाहेब वाघ उपस्थित होते.

मंत्री लोढा यांनी सांगितले की, 'सेवा फर्स्ट इनोव्हेशन चॅलेंज' स्पर्धेसाठी अर्ज प्रक्रिया २१ सप्टेंबर रोजी सुरू झाली असून ती १७ ऑक्टोबर २०२६ पर्यंत खुली राहील. नवोन्मेषक, विद्यार्थी, विद्यार्थी गट, संशोधक, प्राध्यापक, स्टार्टअप्स, एमएसएमई, कंपन्या, सामाजिक संस्था, शैक्षणिक आणि संशोधन संस्था आणि इतर नवोन्मेषी संघ सहभागी होण्यास पात्र आहेत. ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांमध्ये स्थानिक समस्या समजून घेण्याची आणि सर्जनशील उपाय शोधण्याची प्रचंड क्षमता असते. 'सेवा फर्स्ट इनोव्हेशन चॅलेंज'चा मुख्य उद्देश या क्षमतेला केवळ शालेय प्रकल्पांपुरते मर्यादित न ठेवता, वास्तविक जीवनातील नवकल्पनांमध्ये रूपांतरित करणे हा आहे. समस्या ओळखण्यापासून ते उपाय विकसित करून त्याची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी करण्यापर्यंत विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शनाची गरज आहे.

१० प्रमुख क्षेत्रांपैकी प्रत्येक क्षेत्रातील पाच उप-क्षेत्रांमधून नवोन्मेषी संकल्पना निवडल्या जातील. अशाप्रकारे, एकूण ५० विजेत्यांना प्रत्येकी १० लाख रुपयांचे वर्क ऑर्डर मिळतील. यामुळे केवळ विद्यार्थ्यांच्या कल्पनाशक्तीलाच प्रोत्साहन मिळणार नाही, तर त्यांना त्यांच्या नवनवीन कल्पना प्रत्यक्षात आणण्याची संधीही मिळेल. मंत्री मंगल प्रभात लोढा यांनी स्वयंसेवी संस्थांना या उपक्रमात ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांचा सहभाग वाढवण्यासाठी पुढे येण्याचे आवाहन केले. जिल्हा परिषद शाळांसह ग्रामीण भागातील विविध शाळांमध्ये या उपक्रमाची माहिती पसरवणे आणि विद्यार्थ्यांना सहभागी होण्यासाठी प्रोत्साहित करणे आवश्यक आहे. महिला, युवक आणि इतरांसह विविध पार्श्वभूमीतून शक्य तितक्या नाविन्यपूर्ण कल्पना पुढे येतील, हे सुनिश्चित करण्यासाठी प्रयत्न करण्याचे आवाहनही त्यांनी केले.

विद्यार्थ्यांनी कृषी, पाणी, आरोग्य, शिक्षण, स्वच्छता, पर्यावरण आणि वाहतूक यासह दैनंदिन जीवनातील विविध समस्यांवर व्यवहार्य उपाय सुचवावेत. स्वयंसेवी संस्थांनी विद्यार्थ्यांना स्थानिक समस्या ओळखणे, उपाय विकसित करणे आणि स्पर्धेसाठी अर्ज सादर करणे या संपूर्ण प्रक्रियेत मार्गदर्शन करावे. त्यांच्या कार्यक्षेत्रातील शाळांची संख्या, विद्यार्थ्यांपर्यंत पोहोचण्याचे लक्ष्य, माहिती द्यावयाच्या विद्यार्थ्यांची संख्या आणि सादर करावयाच्या दर्जेदार अर्जांची संख्या याबाबत एक स्पष्ट कृती योजना विकसित केली पाहिजे. तळागाळातील विद्यार्थ्यांच्या कल्पनांना राज्यस्तरीय व्यासपीठ उपलब्ध करून देण्यासाठी सरकार, शाळा आणि स्वयंसेवी संस्थांनी समन्वयाने काम करणे आवश्यक आहे. मंत्री श्री लोढा यांनी असेही सांगितले की, https://sevainnovationchallenge.in/ या संकेतस्थळाला भेट देऊन या स्पर्धेत सहभाग घेता येईल.

राज्य नवोन्मेष आणि संशोधन प्रतिष्ठानचे (State Innovation and Research Foundation) राज्य समन्वयक, सिद्धाराम मशाले यांनी सांगितले की, सोलापूरस्थित राज्य नवोन्मेष आणि संशोधन प्रतिष्ठान (एसआयआर फाउंडेशन) राज्यातील शाळांमध्ये दर्जेदार शिक्षण, तंत्रज्ञान आणि नाविन्यपूर्ण उपक्रमांना प्रोत्साहन देण्यासाठी कार्यरत आहे. कौशल्य, रोजगार, उद्योजकता आणि नवोन्मेष विभागाने शालेय शिक्षण विभागाच्या सहकार्याने आयोजित केलेल्या 'सेवा फर्स्ट इनोव्हेशन चॅलेंज' स्पर्धेची माहिती ही संस्था जिल्हा परिषद शाळांमधील विद्यार्थ्यांपर्यंत पोहोचवेल. त्यांनी याप्रसंगी अशीही माहिती दिली की, विद्यार्थ्यांच्या नवोन्मेषांना राज्य आणि राष्ट्रीय स्तरावर व्यासपीठ उपलब्ध करून देण्यासाठी या स्पर्धेत विद्यार्थ्यांचा सहभाग वाढवण्याचे प्रयत्न केले जातील.