मुंबई। राष्ट्रीय युवा दिनी, पर्नोड रिकार्ड इंडिया फाऊंडेशन (पीआरआयएफ) ‘रफ्तार’ उपक्रमाची तीन वर्षे पूर्ण करत आहे. ‘रफ्तार’ हा एक व्यवस्थित बांधणी असलेला अॅथलेटिक प्रशिक्षण प्रोग्राम असून ब्रिजिस ऑफ स्पोर्ट्स फाऊंडेशनसोबत भागीदारीत तो नाशिकच्या दिंडोरी तालुक्यातील तळेगाव, अवानखेड आणि करंजी या तीन गावांमध्ये १४ वर्षांखालील आदिवासी मुलांसाठी राबवण्यात येत आहे. आत्तापर्यंत ‘रफ्तार’ सामुदायिक क्रीडा उपक्रमांच्या माध्यमातून 1600 पेक्षा जास्त आदिवासी मुलांपर्यंत पोहोचला आहे, ५३१ मुलांना नियमित प्रशिक्षण देण्यात आले असून त्यांच्यात २० असे खेळाडू सामील आहेत, ज्यांना स्प्रिंटिंगमध्ये खास प्रशिक्षण देण्यात आले आहे. या प्रोग्राममध्ये सर्वश्रेष्ठ कामगिरी करणाऱ्यांत 50% मुली आहेत. यातून सहभाग आणि आत्मविश्वास याबाबतीत मोठे परिवर्तन झाल्याचे दिसून येते. रफ्तार सारख्या प्रोग्राममधून समतापूर्ण समाजासाठी काम करताना विविधता आणि समावेशकता यांच्या प्रती असलेली पीआरआयएफची वचनबद्धता दिसून येते. या प्रोग्राममध्ये खेळांना समावेशकता, शिस्त आणि संधीसाठीचे साधन म्हणून वापरले आहे.
अहवालानुसार, भारतात संघटित खेळांपर्यंतची पोहोच मर्यादित आहे. भारतातील ३५ वर्षांखालील केवळ १% तरुण संघटित खेळांमध्ये भाग घेतात. महिलांचा सहभाग २९% आहे. जो ४०% या जागतिक सरासरीपेक्षा खूपच कमी आहे. दिंडोरी, नाशिक सारख्या भागातील आदिवासी मुलांच्या बाबतीत हे प्रमाण आणखी कमी आहे, ज्याचे कारण आहे शाळांमध्ये शारीरिक शिक्षणासाठी शिक्षक नसणे, क्रीडा साधने नसणे आणि मुलांमधील प्रतिभा शोधून काढण्याचे साधन नसणे. सामाजिक अपेक्षांमुळे मुली शारीरिक क्रियाकलापांमधून आणखी लवकर बाद होतात, ज्यामुळे सर्वांगीण विकास आणि आत्मविश्वास वाढवण्याच्या संधींपासून वंचित राहतात.
२०२२ मध्ये रफ्तार हा प्रकल्प २० पेक्षा जास्त प्राथमिक शाळांमधील खेळांच्या ईकोसिस्टमचे मूल्यांकन करून तसेच शिक्षक, पालक आणि विद्यार्थी यांच्याशी बोलून सुरू करण्यात आला होता. हा प्रोग्राम फिटनेस चाचणीच्या माध्यमातून प्रतिभावान मुले निवडतो आणि त्यांना नियमित कोचिंग, स्पोर्ट्स गियर आणि पोषण देऊन त्यांना तयार करतो. ज्या मुलांमध्ये विशेष गुणवत्ता दिसते, त्यांना प्रगत प्रशिक्षण आणि राज्य-स्तरीय स्पर्धांमध्ये सहभागी होण्याची संधी मिळते. गेल्या तीन वर्षांमध्ये, या प्रोग्रामने ३०० पेक्षा जास्त प्रशिक्षण सत्रे आयोजित केली आहेत. या प्रोग्रामने त्याच समुदायातील नऊ स्थानिक कोचीसना प्रशिक्षण देऊन स्थानिक क्षमता वाढवली आहे आणि हे उपक्रम दीर्घकाळ चालत राहतील याची खातरजमा केली आहे. ‘रफ्तार’चे समर्थन मिळालेल्या खेळाडूंनी जिल्हा, राज्य आणि राष्ट्रीय पातळीच्या स्पर्धांमध्ये 50 पेक्षा जास्त पदके जिंकली आहेत. हा प्रोग्राम सुरू होण्यापूर्वीच्या वर्षी केवळ एक पदक होते.
गगनदीप सेठी (वरिष्ठ उपाध्यक्ष – एकात्मिक संचालन, शाश्वतता आणि जबाबदारी, पर्नोड रिकार्ड इंडिया) सांगितले, “विविधता आणि समावेशकता पीआरआयएफच्या कामात केंद्रस्थानी आहे. ‘रफ्तार’च्या माध्यमातून आम्ही आदिवासी मुलांना संरचित खेळांपर्यंत पोहोच मिळवून देण्यास मदत करत आहोत तसेच स्थानिक कोचिंग क्षमता मजबूत करत आहोत आणि महाराष्ट्राच्या आदिवासी भागांमधील मुलांना खेळांमध्ये जास्तत जास्त सहभाग घेण्यासाठी प्रोत्साहन देत आहोत.”
स्थानिक इन्फ्रास्ट्रक्चर मजबूत करण्यासाठी करंजी येथील गुरुकुल शाळेत एक सामुदायिक स्पोर्ट्स जिम-कम-अॅक्टिव्हिटी रूम स्थापन करण्यात आली आहे, जेथे प्रशिक्षण सुविधांचा नियमित लाभ घेऊन शाळा आणि समुदायातील मुलांना फायदा होत आहे.
भविष्यात समुदाय-प्रेरित उपक्रमांना बळकटी देण्याबरोबरच ‘रफ्तार’चा उद्देश जास्तत जास्त आदिवासी मुलांना राष्ट्रीय क्रीडा अकादमी, क्रीडा-संबंधित कारकीर्दी आणि सशस्त्र दलातील संधींपर्यंत प्रवेश मिळवून देण्यात मदत करण्याचा आहे.
टिप्पणियाँ
एक टिप्पणी भेजें